Τηλεπισκόπηση για αρχαιολογικές εφαρμογές: διαχείριση, τεκμηρίωση και παρακολούθηση
Από RemoteSensing Wiki
Τηλεπισκόπηση για αρχαιολογικές εφαρμογές: διαχείριση, τεκμηρίωση και παρακολούθηση
Πρωτότυπος Τίτλος: Remote Sensing for archaeological applications: management, documentation and monitoring
Συγγραφείς: D. Hadjimitsis, A. Agapiou, K. Themistocleous, D. Alexakis and A. Sarris
Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου: https://igean.ims.forth.gr/sites/default/files/publications/Hadjimitsis_et_al_InTech_2014.pdf
Περίληψη
Η μελέτη αναλύει τον ρόλο της τηλεπισκόπησης η οποία συνδυάζει επιστήμες όπως η γεωλογία, η στατιστική και τα πληροφοριακά συστήματα για τη μελέτη του ανθρώπινου παρελθόντος. Η τηλεπισκόπηση ορίζεται ως η απόκτηση πληροφοριών για ένα αντικείμενο χωρίς φυσική επαφή, χρησιμοποιώντας την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία για τον εντοπισμό ποικίλων φαινομένων. Μέσω εφαρμογών στην Κύπρο και την Ελλάδα, αναδεικνύεται πώς οι μη επεμβατικές μέθοδοι, όπως οι δορυφορικές εικόνες και οι αεροφωτογραφίες, επιτρέπουν στους ερευνητές να εντοπίζουν θαμμένες αρχαιότητες και να αξιολογούν κινδύνους χωρίς να προκαλούν φθορές στα ίδια τα μνημεία.
Μεθοδολογία
Στην αρχαιολογική πρακτική, η τηλεπισκόπηση χρησιμοποιείται για τη διαρκή παρακολούθηση των μνημείων και του περιβάλλοντος χώρου τους, καταγράφοντας αλλαγές που υφίστανται. Στην Κύπρο, η μελέτη αποκάλυψε ότι το 50% των αρχαιολογικών χώρων υφίσταται έντονη πίεση λόγω αστικοποίησης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο αρχαιολογικός χώρος της Παλαίπαφου (εικόνα 1), όπου η σύγκριση εικόνων αποκαλύπτει δραματική αύξηση της οικιστικής δραστηριότητας στο δυτικό τμήμα του χωριού, ενώ το ανατολικό παραμένει ακόμα αναπτυσσόμενο. Ένα ακόμα παράδειγμα αποτελεί ο εντοπισμός αρχαιοτήτων ο οποίος βασίζεται στη φαινολογική μελέτη των καλλιεργειών, καθώς τα θαμμένα κτίρια μεταβάλλουν την υγρασία του εδάφους και επηρεάζουν την ανάπτυξη των φυτών. Στην πεδιάδα της Θεσσαλίας (εικόνα 2), η χρήση δεικτών βλάστησης όπως ο NDVI σε συνδυασμό με την επίγεια φασματοσκοπία, βοήθησε στον εντοπισμό νεολιθικών οικισμών, γνωστών ως «μαγούλες». Αυτοί οι προϊστορικοί οικισμοί, παρουσιάζουν μοναδικά φασματικά χαρακτηριστικά: οι κορυφές τους δίνουν υψηλές τιμές NDVI παρόμοιες με τις υγιείς καλλιέργειες, ενώ οι πλαγιές τους εμφανίζουν χαμηλότερες τιμές, επιτρέποντας τον σαφή διαχωρισμό τους από το περιβάλλον γεωργικό τοπίο.
Εικόνα 1: Αστική εξάπλωση στον αρχαιολογικό χώρο της Παλαίπαφου (1963–2004)
Εικόνα 2: Εντοπισμός προϊστορικού οικιστικού λόφου στη Θεσσαλία
Συμπεράσματα
Η τηλεπισκόπηση αποτελεί πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της αρχαιολογικής έρευνας, καθώς προσφέρει μια ολιστική προσέγγιση που συνδέει το παρελθόν με το παρόν μέσω επαναλαμβανόμενων και οικονομικά αποδοτικών μετρήσων. Η ικανότητα της τεχνολογίας αυτής να παρέχει μη καταστροφικές μεθόδους διερεύνησης είναι απαραίτητη για την προστασία των αρχαιοτήτων από ανθρωπογενείς και φυσικούς κινδύνους. Συνολικά, η ενσωμάτωση δορυφορικών δεδομένων και συστημάτων GIS κρίνεται αναγκαία για την επίτευξη μεγαλύτερης ακρίβειας στην ανίχνευση, την τεκμηρίωση και τη διαχείριση των αρχαιολογικών χώρων.
