RemoteSensing Wiki - Συνεισφορές χρήστη [el]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T13:21:33Z

STAMATOYANNI YOTA:

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_1.png|thumb|center|Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2a.png| thumb | center | Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.,
Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2b.png | thumb | center | Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2α, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2c.png| thumb | center | Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2β, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
* Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
* Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_3.png| thumb | center | Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση
Ανατολική προς Δυτική, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[http://hdl.handle.net/10442/hedi/22293] ).

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_4.png | thumb | center | Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[https://www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_5.png | thumb | center | Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των
γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. 6 α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_6a.png | thumb | center | Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_6b.png| thumb | center | Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Σημείωση:'''
[1] Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: [https://www.lexigram.gr] (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.

[2] dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί [https://www.photo.gr]

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T12:55:51Z

STAMATOYANNI YOTA:

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_1.png|thumb|center|Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2a.png| thumb | center | Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.,
Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2b.png | thumb | center | Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2α, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2c.png| thumb | center | Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2β, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
* Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
* Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_3.png| thumb | center | Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση
Ανατολική προς Δυτική, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_4.png | thumb | center | Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_5.png | thumb | center | Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των
γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_6a.png | thumb | center | Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_6b.png| thumb | center | Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Σημείωση:'''
[1] Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: [https://www.lexigram.gr] (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.

[2] dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί [https://www.photo.gr]

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T11:08:13Z

STAMATOYANNI YOTA:

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_1.png|thumb|center|Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2a.png| thumb | center | Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.,
Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2b.png | thumb | center | Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2c.png| thumb | center | Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
* Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
* Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_3.png| thumb | center | Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση
Ανατολική προς Δυτική, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_4.png | thumb | center | Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_5.png | thumb | center | Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των
γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_6a.png | thumb | center | Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_6b.png| thumb | center | Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Σημείωση:'''
[1] [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: [https://www.lexigram.gr] (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.

[2] [https://www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T11:06:38Z

STAMATOYANNI YOTA:

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_1.png|thumb|center|Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2a.png| thumb | center | Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.,
Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2b.png | thumb | center | Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2c.png| thumb | center | Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
* Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
* Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_3.png| thumb | center | Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση
Ανατολική προς Δυτική, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_4.png | thumb | center | Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_5.png | thumb | center | Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των
γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_6a.png | thumb | center | Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_6b.png| thumb | center | Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Σημείωση:'''
[1] [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: [https://www.lexigram.gr] (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.

[2] [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T11:05:03Z

STAMATOYANNI YOTA:

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_1.png|thumb|center|Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2a.png| thumb | center | Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.,
Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2b.png | thumb | center | Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2c.png| thumb | center | Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
* Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
* Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_3.png| thumb | center | Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση
Ανατολική προς Δυτική, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_4.png | thumb | center | Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_5.png | thumb | center | Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των
γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_6a.png | thumb | center | Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_6b.png| thumb | center | Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Σημείωση:'''
[1] Από [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: [https://www.lexigram.gr] (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.

[2] Από: [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Σταματογιάννη Γιώτα

2026-01-30T11:00:49Z

STAMATOYANNI YOTA:

[[category:ΔΠΜΣ "Περιβάλλον & Ανάπτυξη" (Μέτσοβο)]]

*[[Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου]]

ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΣ ΚΑΙ GIS ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΜΗΛΟΥ

2026-01-30T10:59:52Z

STAMATOYANNI YOTA: Διαγραφή του περιεχομένου της σελίδας

Σταματογιάννη Γιώτα

2026-01-30T10:58:44Z

STAMATOYANNI YOTA:

[[category:ΔΠΜΣ "Περιβάλλον & Ανάπτυξη" (Μέτσοβο)]]

[[Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου]]

[[ΕΠΙΣΤΡΑΤΕΥΟΝΤΑΣ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΔΟΡΥΦΟΡΙΚΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ COPERNICUS LAND SERVICE ΚΑΙ SENTINEL-2 ΓΙΑ ΝΑ ΕΚΤΙΜΗΘΕΙ Η ΧΩΡΙΚΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΑΚΡΑΙΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ ΤΟΥ 2023 ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ]]

[[ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΣ ΚΑΙ GIS ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΜΗΛΟΥ]]

[[ΥΔΡΟΓΕΩΧΗΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΣΕ ΟΡΙΣΜΕΝΟΥΣ ΥΔΡΟΦΟΡΟΥΣ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΛΤΑΪΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΣΤΟ ΝΟΤΙΟ KINTAMPO ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ BONO EAST ΣΤΗ ΓΚΑΝΑ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΧΗΜΕΙΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ, ΓΕΩΧΗΜΙΚΗ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΓΕΩΧΩΡΙΚΗΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T10:57:06Z

STAMATOYANNI YOTA:

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_1.png|thumb|center|Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2a.png| thumb | center | Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.,
Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2b.png | thumb | center | Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2c.png| thumb | center | Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
* Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
* Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_3.png| thumb | center | Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση
Ανατολική προς Δυτική, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_4.png | thumb | center | Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_5.png | thumb | center | Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των
γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_6a.png | thumb | center | Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_6b.png| thumb | center | Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Σημείωση:'''
[1] Από [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: [https://www.lexigram.gr] (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.
[2] Από: [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T10:55:14Z

STAMATOYANNI YOTA:

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_1.png|thumb|center|Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2a.png| thumb | center | Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.,
Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2b.png | thumb | center | Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2c.png| thumb | center | Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
* Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
* Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
* Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_3.png| thumb | center | Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση
Ανατολική προς Δυτική, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_4.png | thumb | center | Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

[[Εικόνα:PPW_2_Eikona_5.png | thumb | center | Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των
γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_6a.png | thumb | center | Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_6b.png| thumb | center | Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Σημείωση:'''
[1] Από [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: https://www.lexigram.gr (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.
[2] Από: [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T10:50:44Z

STAMATOYANNI YOTA:

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_1.png|thumb|center|Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2a.png| thumb | center | Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.,
Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2b.png | thumb | center | Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2c.png| thumb | center | Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
• Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
• Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_3.png| thumb | center | Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση
Ανατολική προς Δυτική, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_4.png | thumb | center | Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

[[Εικόνα:PPW_2_Eikona_5.png | thumb | center | Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των
γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_6a.png | thumb | center | Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_6b.png| thumb | center | Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

* Από: [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: https://www.lexigram.gr (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.
*2 Από: [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T10:46:29Z

STAMATOYANNI YOTA:

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_1.png|thumb|center|Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή, Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2a.png| thumb | center | Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.,
Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2b.png | thumb | center | Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a, Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2c.png| thumb | center | Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b, Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
• Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
• Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_3.png| thumb | center | Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση
Ανατολική προς Δυτική, Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_4.png | thumb | center | Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη, Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

[[Εικόνα:PPW_2_Eikona_5.png | thumb | center | Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των
γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη., Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_6a.png | thumb | center | Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου, Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_6b.png| thumb | center | Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη, Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

* Από: [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: https://www.lexigram.gr (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.
*2 Από: [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Αρχείο:PW 2 Eikona 6b.png

2026-01-30T10:43:51Z

STAMATOYANNI YOTA:

Αρχείο:PW 2 Eikona 6a.png

2026-01-30T10:43:38Z

STAMATOYANNI YOTA:

Αρχείο:PW 2 Eikona 5.png

2026-01-30T10:43:21Z

STAMATOYANNI YOTA:

Αρχείο:PW 2 Eikona 4.png

2026-01-30T10:43:00Z

STAMATOYANNI YOTA:

Αρχείο:PW 2 Eikona 3.png

2026-01-30T10:42:43Z

STAMATOYANNI YOTA:

Αρχείο:PW 2 Eikona 2c.png

2026-01-30T10:42:22Z

STAMATOYANNI YOTA:

Αρχείο:PW 2 Eikona 2b.png

2026-01-30T10:41:52Z

STAMATOYANNI YOTA:

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T10:40:48Z

STAMATOYANNI YOTA:

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_1.png|thumb|center|Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή, Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2a.png| thumb | center | Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.,
Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2b.jpg | thumb | center | Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a, Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2c.jpg | thumb | center | Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b, Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
• Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
• Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_3.jpg | thumb | center | Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση
Ανατολική προς Δυτική, Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_4.jpg | thumb | center | Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη, Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

[[Εικόνα:PPW_2_Eikona_5.jpg | thumb | center | Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των
γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη., Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_6a.jpg | thumb | center | Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου, Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_6b.jpg | thumb | center | Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη, Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

* Από: [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: https://www.lexigram.gr (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.
*2 Από: [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T10:33:56Z

STAMATOYANNI YOTA:

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_1.png|thumb|right|Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή, Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_2a.png| thumb | right | Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.,
Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.

Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a

Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
• Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
• Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση Ανατολική προς Δυτική

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου

Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη

* Από: [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: https://www.lexigram.gr (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.
*2 Από: [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T10:30:56Z

STAMATOYANNI YOTA:

[[Εικόνα:Tabouraki_6_1.jpg|thumb|right|εικόνα 1: απεικόνιση greyscale των τιμών του δείκτη NDVI για την περιοχή του Αξιού – πηγή: http://dspace.lib.ntua.gr/bitstream/handle/123456789/40154/%CE%9A%CE%95%CE%99%CE%9C%CE%95%CE%9D%CE%9F%204.pdf?sequence=1]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_1.png|thumb|right|Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή, Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.

Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a

Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
• Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
• Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση Ανατολική προς Δυτική

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου

Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη

* Από: [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: https://www.lexigram.gr (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.
*2 Από: [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T10:28:46Z

STAMATOYANNI YOTA:

[[Εικόνα:Tabouraki_6_1.jpg|thumb|right|εικόνα 1: απεικόνιση greyscale των τιμών του δείκτη NDVI για την περιοχή του Αξιού – πηγή: http://dspace.lib.ntua.gr/bitstream/handle/123456789/40154/%CE%9A%CE%95%CE%99%CE%9C%CE%95%CE%9D%CE%9F%204.pdf?sequence=1]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_1.jpg|thumb|right|Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή, Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.

Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a

Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
• Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
• Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση Ανατολική προς Δυτική

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου

Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη

* Από: [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: https://www.lexigram.gr (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.
*2 Από: [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Αρχείο:PW 2 Eikona 1.png

2026-01-30T10:27:31Z

STAMATOYANNI YOTA: ανέβασμα νέας έκδοσης του "Αρχείο:PW 2 Eikona 1.png"

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_1.png]]Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T10:25:31Z

STAMATOYANNI YOTA:

[[Εικόνα:Tabouraki_6_1.jpg|thumb|right|εικόνα 1: απεικόνιση greyscale των τιμών του δείκτη NDVI για την περιοχή του Αξιού – πηγή: http://dspace.lib.ntua.gr/bitstream/handle/123456789/40154/%CE%9A%CE%95%CE%99%CE%9C%CE%95%CE%9D%CE%9F%204.pdf?sequence=1]]

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.

Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a

Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
• Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
• Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση Ανατολική προς Δυτική

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου

Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη

* Από: [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: https://www.lexigram.gr (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.
*2 Από: [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T10:24:14Z

STAMATOYANNI YOTA:

[[Εικόνα:Tabouraki_6_1.jpg|thumb|right|εικόνα 1: απεικόνιση greyscale των τιμών του δείκτη NDVI για την περιοχή του Αξιού – πηγή: http://dspace.lib.ntua.gr/bitstream/handle/123456789/40154/%CE%9A%CE%95%CE%99%CE%9C%CE%95%CE%9D%CE%9F%204.pdf?sequence=1]]

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_1.jpg|thumb|right|Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή, Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_2a.jpg | thumb | right | Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_2b.jpg | thumb | right | Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_2c.jpg | thumb | right | Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_3.jpg | thumb | right | Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση
Ανατολική προς Δυτική, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_4.jpg | thumb | right | Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PPW_2_Eikona_5.jpg | thumb | right | Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των
γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_6a.jpg | thumb | right | Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[Αρχείο:PW_2_Eikona_6b.jpg | thumb | right | Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.

Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a

Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
• Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
• Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση Ανατολική προς Δυτική

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου

Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη

* Από: [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: https://www.lexigram.gr (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.
*2 Από: [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T10:22:57Z

STAMATOYANNI YOTA:

[[Εικόνα:PW_2_Eikona_1.jpg|thumb|right|Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή, Πηγή: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_2a.jpg | thumb | right | Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_2b.jpg | thumb | right | Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_2c.jpg | thumb | right | Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_3.jpg | thumb | right | Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση
Ανατολική προς Δυτική, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_4.jpg | thumb | right | Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PPW_2_Eikona_5.jpg | thumb | right | Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των
γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_6a.jpg | thumb | right | Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[Αρχείο:PW_2_Eikona_6b.jpg | thumb | right | Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.

Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a

Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
• Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
• Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση Ανατολική προς Δυτική

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου

Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη

* Από: [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: https://www.lexigram.gr (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.
*2 Από: [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T10:20:17Z

STAMATOYANNI YOTA:

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_1.jpg|thumb|right|Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή]]
Πηγή: [[https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_2a.jpg | thumb | right | Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_2b.jpg | thumb | right | Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_2c.jpg | thumb | right | Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_3.jpg | thumb | right | Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση
Ανατολική προς Δυτική, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_4.jpg | thumb | right | Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PPW_2_Eikona_5.jpg | thumb | right | Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των
γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_6a.jpg | thumb | right | Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[Αρχείο:PW_2_Eikona_6b.jpg | thumb | right | Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.

Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a

Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
• Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
• Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση Ανατολική προς Δυτική

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου

Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη

* Από: [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: https://www.lexigram.gr (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.
*2 Από: [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T10:19:01Z

STAMATOYANNI YOTA:

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_1.jpg | thumb | right | Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή]] Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_2a.jpg | thumb | right | Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_2b.jpg | thumb | right | Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_2c.jpg | thumb | right | Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_3.jpg | thumb | right | Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση
Ανατολική προς Δυτική, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_4.jpg | thumb | right | Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PPW_2_Eikona_5.jpg | thumb | right | Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των
γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_6a.jpg | thumb | right | Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[Αρχείο:PW_2_Eikona_6b.jpg | thumb | right | Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.

Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a

Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
• Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
• Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση Ανατολική προς Δυτική

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου

Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη

* Από: [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: https://www.lexigram.gr (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.
*2 Από: [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T10:17:41Z

STAMATOYANNI YOTA:

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_1.jpg | thumb | right | Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_2a.jpg | thumb | right | Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_2b.jpg | thumb | right | Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_2c.jpg | thumb | right | Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_3.jpg | thumb | right | Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση
Ανατολική προς Δυτική, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_4.jpg | thumb | right | Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PPW_2_Eikona_5.jpg | thumb | right | Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των
γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_6a.jpg | thumb | right | Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[Αρχείο:PW_2_Eikona_6b.jpg | thumb | right | Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.

Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a

Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
• Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
• Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση Ανατολική προς Δυτική

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου

Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη

* Από: [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: https://www.lexigram.gr (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.
*2 Από: [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T10:13:01Z

STAMATOYANNI YOTA:

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_1.jpg | thumb | right | Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[Αρχείο:PW_2_Eikona_2a.jpg | thumb | right | Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[Αρχείο:PW_2_Eikona_2b.jpg | thumb | right | Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[Αρχείο:PW_2_Eikona_2c.jpg | thumb | right | Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[Αρχείο:PW_2_Eikona_3.jpg | thumb | right | Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση
Ανατολική προς Δυτική, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[Αρχείο:PW_2_Eikona_4.jpg | thumb | right | Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[Αρχείο:PPW_2_Eikona_5.jpg | thumb | right | Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των
γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[Αρχείο:PW_2_Eikona_6a.jpg | thumb | right | Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[Αρχείο:PW_2_Eikona_6b.jpg | thumb | right | Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.

Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a

Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
• Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
• Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση Ανατολική προς Δυτική

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου

Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη

* Από: [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: https://www.lexigram.gr (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.
*2 Από: [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T10:09:42Z

STAMATOYANNI YOTA:

[[PW_2_Eikona_1.jpg | thumb | right | Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[PW_2_Eikona_2a.jpg | thumb | right | Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[PW_2_Eikona_2b.jpg | thumb | right | Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[PW_2_Eikona_2c.jpg | thumb | right | Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[PW_2_Eikona_3.jpg | thumb | right | Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση
Ανατολική προς Δυτική, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[PW_2_Eikona_4.jpg | thumb | right | Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[PPW_2_Eikona_5.jpg | thumb | right | Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των
γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη., Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[PW_2_Eikona_6a.jpg | thumb | right | Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]
[[PW_2_Eikona_6b.jpg | thumb | right | Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη, Πηγή: [https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island]]]

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.

Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a

Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
• Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
• Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση Ανατολική προς Δυτική

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου

Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη

* Από: [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: https://www.lexigram.gr (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.
*2 Από: [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T10:06:44Z

STAMATOYANNI YOTA:

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

'''Εισαγωγή'''
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.

Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a

Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
• Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
• Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση Ανατολική προς Δυτική

'''Μεθοδολογία'''
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

'''Συμπεράσματα'''
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου

Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη

* Από: [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: https://www.lexigram.gr (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.
*2 Από: [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T10:05:18Z

STAMATOYANNI YOTA:

'''Πρωτότυπος τίτλος:''' “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

'''Συγγραφείς:''' Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

'''Δημοσιεύτηκε:''' 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

'''Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου:''' https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island

'''Αντικείμενο εφαρμογής'''
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

Εισαγωγή
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.

Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a

Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
• Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
• Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση Ανατολική προς Δυτική

Μεθοδολογία
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

Συμπεράσματα
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου

Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη

* Από: [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: https://www.lexigram.gr (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.
*2 Από: [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Γεωμορφολογική χαρτογραφία με τη χρήση τεχνικών Τηλεπισκόπησης και GIS στο νησί της Μήλου

2026-01-30T10:04:20Z

STAMATOYANNI YOTA: Νέα σελίδα με 'Πρωτότυπος τίτλος: “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island” Συγγραφείς: Δρ Ν. Εβελπί...'

Πρωτότυπος τίτλος: “Geomorphological cartography using Remote Sensing and GIS techniques at Milos island”

Συγγραφείς: Δρ Ν. Εβελπίδου, Δρ Α. Βλασσόπουλος, Δρ Δ. Βαϊόπουλος, Α. Κομιανού, Εργαστήριο Τηλεπισκόπησης, Τμήμα Γεωλογίας, EKΠΑ

Δημοσιεύτηκε: 20o Διεθνές Συνέδριο Χαρτογραφίας, Πεκίνο, Κίνα, 2001

Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου: https://www.researchgate.net/publication/339166811_Geomorphological_cartography_using_Remote_Sensing_and_GIS_techniques_at_Milos_Island

Αντικείμενο εφαρμογής
Αυτή η δημοσίευση παρουσιάζει έναν γεωμορφολογικό χάρτη βασισμένο σε GIS τεχνικές ή τεχνικές Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (Geographic Information Systems, GIS), για το νησί της Μήλου. Για να δημιουργήσει ένας χάρτης αυτού του είδους, πρέπει κανείς να επιστρατεύσει ευρεία γκάμα τεχνικών ψηφιακής επεξεργασίας, έτσι ώστε να έχει υψηλή ακρίβεια και ταχύτητα ανάλυσης. Τόσο οι αεροφωτογραφίες όσο και οι δορυφορικές εικόνες πρέπει να είναι γεωμετρικά και ραδιομετρικά διορθωμένες, για να περιοριστούν οι διαταραχές, ο θόρυβος των μετρήσεων. Κατά τη χρήση τεχνικών επεξεργασίας ψηφιακής εικόνας, αναπτύχθηκαν διαφορετικά επίπεδα πληροφοριών και εισήχθησαν στο MapInfo GIS. Το λογισμικό GIS χρησιμοποιήθηκε για την συγκριτική χωρική και ποσοτική ανάλυση των επιπέδων πληροφοριών. To GIS διαχειρίστηκε όλα τα γεωμορφολογιά χαρακτηριστικά ως διαφορετικά αντικείμενα. Επομένως, κάθε ιδιότητα των αντικειμένων και κάθε απόσταση μεταξύ τους είναι εύκολα μετρήσιμη. Παραπέρα, οι τροποποιήσεις και η ενημέρωση των δεδομένων γίνονται επίσης πολύ γρήγορες και εύκολες.
Η Μήλος είναι ένα ηφαιστειογενές νησί του Αιγαίου πελάγους. Με το πέρασμα των δεκαετιών, έλαβαν χώρα σημαίνουσες γεωμορφολογικές αλλαγές, εξαιτίας του τουρισμού. Οι ταχείες και μεγάλης κλίμακας γεωμορφολογικές αλλαγές που έχουν ήδη πραγματωθεί και θα συνεχίσουν και στο μέλλον, ήταν ο λόγος για τον οποίο επιλέχθηκε το νησί τής Μήλου, ανάμεσα στα άλλα, για να μελετηθεί από γεωμορφολογική σκοπιά. Αυτή η δημοσίευση έχει ως στόχο να καταγράψει τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά του νησιού, με σκοπό να συγκριθούν με δεδομένα που θα συλλεχθούν τα επόμενα χρόνια, σε δεύτερο στάδιο, ώστε να αναδειχτούν οι γεωμορφολογικές αλλαγές που οφείλονται στις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας.

Εισαγωγή
Η Μήλος είναι το δυτικότερο νησί των Κυκλάδων (Εικ. 1), με συνολική έκταση 159 km2. Η μορφολογία του νησιού μπορεί να περιγραφεί ως χαμηλή και λοφώδης, με το ανατολικό τμήμα να είναι πιο επίπεδο, συγκρινόμενο με το δυτικό και με ψηλότερη κορυφή τον Προφήτη Ηλία (751 m).

Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή

Όσον αφορά στα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, οι παλαιότεροι σχηματισμοί πετρωμάτων είναι μεταμορφωσιγενείς, σχηματίζοντας μία κρυσταλλική βάση, η οποία εμφανίζεται σε μία πολύ λεπτή περιορισμένη περιοχή (0,6675 km2), κυρίως στην νότια ακτογραμμή του νησιού (Εικ. 2 α,β,γ). Αυτή η βάση είναι πτυχωτή και έντονα διαβρωμένη. Τα υπερβαίνοντα θαλάσσια ιζήματα Μειόκαινου-Πλειόκαινου κατακάθονται πάνω στην κρυσταλλική βάση, σε μία συνολική έκταση 4,044 km2, όπως εκτιμάται με τεχνικές GIS. Αυτή η σειρά πετρωμάτων δεν είναι συνεχής σε όλη τη Μήλο· ξεκινά με κοκκινωπά συσσωματώματα και καταλήγει σε στρώσεις ασβεστόλιθου, οι οποίοι κατά τόπους μετατρέπονται σε ψαμμίτες (Μ. Φύτικας, 1977 [1]=[https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1054143]). Οι πιο σημαντικές εμφανίσεις του φαινομένου βρίσκονται στα βόρεια και βορειοδυτικά στο νησί. Τα νεογενή πετρώματα (θαλασσογενή, ποταμογενή ή λιμνογενή) αποτελούνται κυρίως από άμμο, άργιλο, πηλό, κροκαλοπαγείς σχηματισμούς, μάργες, τραβερτίνες και πορώδεις ασβεστόλιθους. Απαντούν σε οριζόντιες στρώσεις, στις χαμηλότερες πεδιάδες και καταλαμβάνουν επιφανειακά μεγάλες εκτάσεις [2]=[https://dapgeol.tripod.com/geologiaellados.htm]. Τα νεογενή πετρώματα συνοδεύονται από προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας (Εικ. 3), τα οποία έχουν αρχίσει να δημιουργούνται κατά το Ανώτερο Πλειόκαινο και σταματούν την Ανώτερη Τεταρτογενή περίοδο (Fytikas, M., 1977 [3]=[Fytikas, M., 1977, Geological and Geothermical study of Milos island, Geological and Geophysical Research, Thesis, Vol.XVIII, No1, p.228], Fytikas, M., et al, 1984 [4]=[Fytikas, M., Innocenti, F., Manetti, P., Mazzuoli, R., Peccerillo, A. and Villari, L., 1984, Tertiary to Quaternary evolution of volcanism in the Aegan region, in J.E. Dixon and A.H.F. Robertson (eds.), The Geological Evolution of the Eastern Mediterranean (Geol. Soc. London Spec. Publ. 17), 687-699]) και μπορούν να χωριστούν σε δύο κατηγορίες· ηφαιστειακά πετρώματα και λάβες, που μαζί καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος του νησιού (123,38 km2). η στρωματογραφική ακολουθία ολοκληρώνεται με μία σχετικά μεγάλη εμφάνιση των τελευταίων προσχωσιγενών αποθέσεων (30,38 km2), σε αντίθεση με τα ηφαιστειακά προϊόντα που περιγράφηκαν προηγουμένως.

Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.

Εικόνα 2β: Τμήμα του γεωλογικού χάρτη της Μήλου, όπου φαίνεται η ευρύτερη περιοχή της σπηλιάς Σπαθί της εικόνας 2a

Εικόνα 2γ: Υπόμνημα γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Ένα μέρος του χάρτη παρουσιάζεται στην Εικόνα 2b

Με βάση τα πετρογραφικά χαρακτηριστικά της Μήλου, μπορούμε να χωρίσουμε το σύνολο του νησιού στις ακόλουθες κύριες γεωμορφολογικές μονάδες:
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από χαμηλούς λόφους, με μέτριες κλίσεις και στην οποία κυριαρχούν πυροκλαστικά και ηφαιστειακά πετρώματα. Αυτά τα προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας είναι επιρρεπή σε φθορά από κατακριμνήσεις.
• Η μονάδα με τους υψηλούς λόφους και τις υψηλές τιμές κλίσεων, που αποτελείται από ηφαιστειακούς θόλους και ροές λάβας. Οι μηχανικές ιδιότητες των ηφαιστειακών υλικών, οδηγούν στην ανάπτυξη πολύ απότομων κλίσεων, όπως μπορεί να δει κανείς και στον θόλο του “Κάστρου της Πλάκας”.
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται κυρίως από σχηματισμούς όμοιους με κρατήρες φρεατικής έκρηξης
• Η μονάδα που χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές τιμές κλίσης και στην οποία αναπτύχθηκαν πράσινοι σχηματισμοί λαχάρ. Η περιοχή αυτής μονάδας, συχνά διακόπτεται από κοιλάδες με αυξανόμενου ρυθμού βαθύνουσα διάβρωση (downcutting), εξαιτίας της έντονης εποχικής βροχόπτωσης.
• Τέλος, η μονάδα των προσχωσιγενών πεδιάδων.

Εικόνα 3: Πυροκλαστικές αποθέσεις στην περιοχή Σαρακήνικο. Οι αποθέσεις έxουν πολλές μικρές ρωγμές με μία γενική κατεύθυνση Ανατολική προς Δυτική

Μεθοδολογία
Για την αναγνώριση, την απόδοση και την ηλεκτρονική καταγραφή των γεωμορφολογικών δεδομένων του νησιού της Μήλου, οι αεροφωτογραφίες της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (ΓΥΣ) της Ελλάδας, με κλίμακα 1:30.000 και λήψη το 1988, χρησιμοποιήθηκαν ως κύριο υλικό, ενώ οι τοπογραφικοί (δελτίο ΓΥΣ 1975 για τη Μήλο και δελτίο 1976 για την Κίμωλο) και γεωλογικοί (ΕΑΓΜΕ, Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών, 1953) χάρτες χρησιμοποιήθηκαν ως βάση. To λογισμικό GIS MapInfo Professional αποτέλεσε πυρήνα της παρούσας μελέτης, ενώ πρωτογενείς πληροφορίες εισήχθησαν και μετά τέθηκαν υπό επεξεργασία α) για την παραγωγή δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και β) για την τελική σύνθεση και δημιουργία του γεωμορφολογικού χάρτη του νησιού. Αρχικά, οι πληροφορίες από τους τοπογραφικούς χάρτες εισήχθησαν μέσα στο GIS MapInfo (όπως το ανάγλυφο της ενδοχώρας και του θαλάσσιου υποστρώματος, το υδρολογικό δίκτυο, το οδικό δίκτυο και τις κατοικημένες περιοχές), ενώ οι γεωλογικοί σχηματισμοί και τα λάθη των γεωλογικών χαρτών εισήχθησαν σε ξεχωριστά επίπεδα πληροφοριών. Όλα τα παραπάνω δεδομένα συνέθεσαν την ψηφιακή βάση δεδομένων για την καταγραφή και την επεξεργασία των γεωμορφολογικών δεδομένων, που εξάγονται από τις μετρήσεις πεδίου και τις αεροφωτογραφίες. Για την ψηφιακή επεξεργασία, η παραγωγή των ορθοφωτομωσαϊκών και της στερεοσκοπικής φωτοερμηνείας, οι αεροφωτογραφίες σαρώθηκαν σε ανάλυση 1200x1200 dpi*2. Ακολούθησαν οι ραδιομετρικές και γεωμετρικές διορθώσεις των εικόνων, με το λογισμικό Image Station, με σκοπό να εξαλειφθούν οι διαταραχές και να μετριαστούν οι διαφορές φωτεινότητας και αντίθεσης, έτσι ώστε η δημιουργία ενός φωτομωσαϊκού και η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή να είναι εφικτά (Evelpidou, N., 2001 [5]=[doi: 10.12681/eadd/22293] ).

Εικόνα 4: Η διαδικασία που ακολούθησε η μελέτη

Η χρήση του ψηφιακού μοντέλου εδάφους (digital elevation model, DEM) επέτρεψε την εξαγωγή του ανάγλυφου της ψηφιακής εικόνας του φωτομωσαϊκού. Για να διεξαχθεί η στερεοσκοπική παρατήρηση, μέσω της οθόνης του υπολογιστή, χρησιμοποιήθηκε ειδικό λογισμικό (Image Station), με τη δυνατότητα ταυτόχρονης ψηφιοποίησης των γεωλογικών σχηματισμών. Αυτό το λογισμικό σε συνδυασμό με ένα ζευγάρι ειδικών γυαλιών από υγρούς κρυστάλλους μέσω υπέρυθρης σήμανσης, που ο χρήστης πρέπει να φοράει, επιτυγχάνει μία αρκετά υψηλή συχνότητα και για τις δύο αεροφωτογραφίες του στερεοσκοπικού ζεύγους. O συντονισμός των εικόνων πραγματοποιείται με ταυτόχρονη παρατήρηση της δεξιάς εικόνας μέσω του δεξιού φακού και της αριστερής εικόνας με τον αριστερό φακό, ώστε να γίνει δυνατή η στερεοσκοπική παρατήρηση. Η ψηφιοποίηση των γεωμορφολογικών σχηματισμών, κατά τη διάρκεια της στερεοσκόπησης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, πραγματοποιήθηκε μέσω της σύνδεσης του φωτογραμμετρικού συστήματος με το GIS λογισμικό (Εικ. 5). Ταυτόχρονα, η εισαγωγή των δεδομένων δημιουργούσε αυτόματα νέες κενές καταγραφές μέσα στη βάση δεδομένων, που ήταν συνδεδεμένες στο GIS μέσω οδηγών συστήματος ODBC [Open Database Connectivity (ODBC) interface by Microsoft [6]=[www.progress.com]]. Αυτή η μεθοδολογία επιταχύνει τη μεταφορά δεδομένων από την εικόνα στο GIS, εξαλείφοντας την ίδια στιγμή τα προβλήματα ακρίβειας που προκύπτουν από τη διαφορετική ηλικία και κλίμακα των αεριφωτιγραφιών και των χαρτών.

Εικόνα 5: Η στερεοσκόπηση του νησιού της Μήλου διεκπεραιώθηκε με το λογισμικό Image Station, ενώ η ψηφιοποίηση όλων των γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών πραγματώθηκε απευθείας στην οθόνη

Οι σχηματισμοί που χαρτογραφήθηκαν με τη φωτοερμηνεία ανακτήθηκαν μέσω εκτεταμένης εργασίας στο πεδίο. Για τη διατήρηση ακρίβειας της θέσης των γεωλογικών σχηματισμών κατά την εργασία πεδίου, χρησιμοποιήθηκε το GPS (Global Positioning System, Παγκόσμιο Σύστημα Στιγματοθέτησης), τα δεδομένα του οποίου συνδέθηκαν απευθείας στη βάση δεδομένων του MapInfo. Κατά τη διάρκεια της εργασίας πεδίου, η θέση ορισμένων γεωλογικών σχηματισμών που μετρήθηκε με τη στερεοσκόπηση επαληθεύτηκε, επομένως, ήταν εφικτή η αναγνώριση των χαρακτηριστικών. Τελικά, δημιουργήθηκαν κατάλληλες βιβλιοθήκες με σύμβολα μέσα στο GIS, ώστε να συμβολίσουμε αρκετούς γεωλογικούς σχηματισμούς (όπως κατάλοιπα διάβρωσης), με σκοπό να επιτύχουμε την καλύτερη αναπαράσταση όλων των δεδομένων του γεωλογικού χάρτη της Μήλου. Η χρήση του GIS λογισμικού, εκτός από το γεγονός ότι παρέχει τη δυνατότητα παραγωγής δευτερογενών επιπέδων πληροφοριών και την βέλτιστη αναπαράσταση του γεωμορφολογικού χάρτη, ακόμη, επιτρέπει την μελλοντική ποσοτική και χωρική χρησιμοποίηση των γεωμορφολογικών δεδομένων, μεμονωμένη ή σε συνδυασμό με άλλα δεδομένα, που αφορούν στη γεωγραφία τους, καθώς και τη βάση δεδομένων που αντιστοιχεί στο καθένα.

Συμπεράσματα
Η γεωμορφολογία της Μήλου είναι σχετικά περίπλοκη, με πολλές σημαίνουσες διαφορές σε σύγκριση με τις υπόλοιπες Κυκλάδες, κυρίως λόγω των μεγάλων περιοχών με προϊόντα ηφαιστειακής δραστηριότητας, που σχηματίζουν μία εντελώς διαφορετική πετρογραφική δομή. Ένας άλλος παράγοντας που οδηγεί σε αυτές τις γεωμορφολογικές διαφορές, είναι ο τεράστιος αντίκτυπος της ανθρωπογενούς δραστηριότητας σε όλη την περιοχή, που μεταλλάσσει ραγδαία τη μορφολογία από χρόνο σε χρόνο.
Κατά την εισαγωγή και ανάλυση των δεδομένων, οι τεχνικές τηλεπισκόπησης και φωτογραμμετρίας, σε συνδυασμό με τις ικανότητες του GIS, μας έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουμε μία μεγάλη βάση δεδομένων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών, διατηρώντας την βέλτιστη ακρίβεια και ευελιξία. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία αεριοφωτογραφιών της Μήλου και τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Ακόμα και κατά την εργασία στο πεδίο, ο εξοπλισμός του GPS διασφάλιζε την χωροθέτηση υψηλής ακρίβειας και την εισαγωγή των GIS δεδομένων. Τα πρωταρχικά δεδομένα συλλέχθηκαν με φωτοερμηνεία των αεροφωτογραφιών της Μήλου, με τρισδιάστατη παρατήρηση στην οθόνη. Οι τεχνικές που επιστρατεύτηκαν κατά τη συγκεκριμένη μελέτη μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σε άλλες έρευνες γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών. Αυτή η μελέτη κατέληξε στη δημιουργία ενός λεπτομερούς γεωμορφολογικού χάρτη κλίμακας 1:30.000 (Εικ. α, β) και την ανάλυση των σημαντικότερων γεωμορφολογικών χαρακτηριστικών της Μήλου. Επετεύχθησαν και οι δύο διεργασίες μέσω του συνδυασμού διαφορετικών ψηφιακών τεχνολογικών μέσων, όπως η ανάλυση ψηφιακής εικόνας, οι τεχνικές GIS και οι αλγόριθμοι στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων. Πολλά από τα πρωταρχικά δεδομένα και τα αποτελέσματα ενσωματώθηκαν και διασταυρώθηκαν με εκτεταμένη εργασία στο πεδίο. Εκτός από τα παραπάνω, η GIS βάση δεδομένων που αναπτύχθηκε αποτελεί μία θεμελιώδη εργασία, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για περεταίρω γεωγραφική και ποσοτική ανάλυση, κυρίως στη βάση της καταγραφής και αξιολόγησης γεωμορφολογικών αλλαγών, που προέρχεται από τον σημαντικότατο ανθρώπινο αντίκτυπο.

Εικόνα 6α: Ο γεωμορφολογικός χάρτης του νησιού της Μήλου

Εικόνα 6β: Το υπόμνημα του γεωμορφολογικού χάρτη

* Από: [http://geonet.geo.auth.gr/courses/gmo/gmo765e/3_products/36_lahar.htm]: Το λαχάρ (lahar) είναι Ινδονησιακός όρος για ένα μίγμα νερού και πυροκλαστικών υλικών που ρέει στις πλαγιές ενός ηφαιστείου ή σε κοιλάδες. Τα λαχάρ αναφέρονται επίσης και ως λασπορεύματα (mudflows) ή ροές κορημάτων [προϊόντων διάβρωσης, από τη λέξη κορῶ, στα αρχαία ελληνικά: καθαρίζω: ΠΗΓΗ: https://www.lexigram.gr (debris flows)]. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνα διότι έχουν συμπεριφορά υγρού τσιμέντου και μεταφέρουν υλικά μεγέθους από στάχτη και λιθάρια μέχρι ογκόλιθους διαμέτρου >10 m. Τα λαχάρ ποικίλουν σε διαστάσεις και ταχύτητα. Μικρά λαχάρ με πλάτος μερικών μέτρων και βάθος μερικών εκατοστών ρέουν με ταχύτητα μερικών μέτρων το δευτερόλεπτο. Μεγάλα λαχάρ με πλάτος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δεκάδων μέτρων ρέουν με ταχύτητα δεκάδων μέτρων το δευτερόλεπτο, δηλαδή πολύ πιο γρήγορα για να μπορέσει να ξεφύγει κάποιος. Καθώς το λαχάρ κατέρχεται από την πλαγιά του ηφαιστείου, αλλάζει διαρκώς το μέγεθος, η ταχύτητα και η ποσότητα υλικών και νερού που μεταφέρει. Στα πρώτα στάδια διαβρώνει τις πλαγιές του ηφαιστείου και τις κοιλάδες στις οποίες εισέρχεται. Η αρχική ροή μπορεί να περιέχει νερό από την τήξη χιονιού ή πάγου (εάν υπάρχουν) ή νερό από τα ρέματα τα οποία συναντά. Μεταφέροντας, λοιπόν, όλο και περισσότερα υλικά διάβρωσης και νερό μπορεί να μεγαλώσει σε μέγεθος έως και δέκα φορές. Καθώς όμως απομακρύνεται από το ηφαίστειο, η ενέργειά του μειώνεται και αποθέτει σταδιακά τα υλικά που μεταφέρει.
*2 Από: [www.photo.gr]: dpi (dots per inch): χρησιμοποιείται στον κόσμο της εκτύπωσης, περιγράφοντας κουκίδες ανά ίντσα πάνω στο χαρτί

[[category:Γεωλογία – Εδαφολογία]]

Αρχείο:PW 2 Eikona 2a.png

2026-01-30T09:28:46Z

STAMATOYANNI YOTA: Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα δεξιά της

Εικόνα 2α: Σε αυτή τη φωτογραφία μπορούμε να δούμε τις πράσινες αποθέσεις λαχάρ*, τα γκριζοπράσινα μεταμορφωσιγενή πετρώματα (στα
δεξιά της εικόνας, στην σπηλιά Σπαθί), τις λάβες κάτω από τις αποθέσεις λαχάρ στα αριστερά τής εικόνας και τους κοκκινωπούς, λεπτούς
ηφαιστειακούς ιζηματογενείς σχηματισμούς, υπερκαλύπτοντας τους σχηματισμούς λαχάρ.

ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΣ ΚΑΙ GIS ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΜΗΛΟΥ

2026-01-30T09:20:52Z

STAMATOYANNI YOTA:

Αρχείο:PW 2 Eikona 1.png

2026-01-30T09:17:39Z

STAMATOYANNI YOTA:

[[Αρχείο:PW_2_Eikona_1.png]]Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή

ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΣ ΚΑΙ GIS ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΜΗΛΟΥ

2026-01-30T09:15:12Z

STAMATOYANNI YOTA:

Αρχείο:PW 2 Eikona 1.png

2026-01-30T09:12:41Z

STAMATOYANNI YOTA: Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή

Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή

ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΣ ΚΑΙ GIS ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΜΗΛΟΥ

2026-01-30T09:09:34Z

STAMATOYANNI YOTA: Νέα σελίδα με ' [[PW_2_Eikona_1.jpg | thumb | right | Εικόνα 1: Το νησί της Μήλου στην ευρύτερη περιοχή, Πηγή: [https://www.researchgate.net/pu...'

Σταματογιάννη Γιώτα

2026-01-30T08:12:39Z

STAMATOYANNI YOTA:

[[category:ΔΠΜΣ "Περιβάλλον & Ανάπτυξη" (Μέτσοβο)]]

[[ΕΠΙΣΤΡΑΤΕΥΟΝΤΑΣ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΔΟΡΥΦΟΡΙΚΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ COPERNICUS LAND SERVICE ΚΑΙ SENTINEL-2 ΓΙΑ ΝΑ ΕΚΤΙΜΗΘΕΙ Η ΧΩΡΙΚΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΑΚΡΑΙΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ ΤΟΥ 2023 ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ]]

[[ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΣ ΚΑΙ GIS ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΜΗΛΟΥ]]

[[ΥΔΡΟΓΕΩΧΗΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΣΕ ΟΡΙΣΜΕΝΟΥΣ ΥΔΡΟΦΟΡΟΥΣ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΛΤΑΪΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΣΤΟ ΝΟΤΙΟ KINTAMPO ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ BONO EAST ΣΤΗ ΓΚΑΝΑ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΧΗΜΕΙΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ, ΓΕΩΧΗΜΙΚΗ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΓΕΩΧΩΡΙΚΗΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ]]

Σταματογιάννη Γιώτα

2026-01-30T08:12:17Z

STAMATOYANNI YOTA:

[[category:ΔΠΜΣ "Περιβάλλον & Ανάπτυξη" (Μέτσοβο)]]

[[ΕΠΙΣΤΡΑΤΕΥΟΝΤΑΣ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΔΟΡΥΦΟΡΙΚΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ COPERNICUS LAND SERVICE ΚΑΙ SENTINEL-2 ΓΙΑ ΝΑ ΕΚΤΙΜΗΘΕΙ Η ΧΩΡΙΚΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΑΚΡΑΙΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΠΥΡΚΑΓΙΩΝ ΤΟΥ 2023 ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ]]
[[ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗΣ ΚΑΙ GIS ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΜΗΛΟΥ]]
[[ΥΔΡΟΓΕΩΧΗΜΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΣΕ ΟΡΙΣΜΕΝΟΥΣ ΥΔΡΟΦΟΡΟΥΣ ΟΡΙΖΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΛΤΑΪΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΣΤΟ ΝΟΤΙΟ KINTAMPO ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ BONO EAST ΣΤΗ ΓΚΑΝΑ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΧΗΜΕΙΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ, ΓΕΩΧΗΜΙΚΗ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΓΕΩΧΩΡΙΚΗΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΗΣΗΣ]]

Σταματογιάννη Γιώτα

2026-01-30T08:11:41Z

STAMATOYANNI YOTA: Νέα σελίδα με 'category:ΔΠΜΣ "Περιβάλλον & Ανάπτυξη" (Μέτσοβο) [[ΕΠΙΣΤΡΑΤΕΥΟΝΤΑΣ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΔΟΡΥΦΟΡΙΚΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩ...'