Μελέτη των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στις τουριστικές δραστηριότητες με τη χρήση τηλεπισκόπησης στην περιοχή των Καρπαθίων
Από RemoteSensing Wiki
Μελέτη των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στις τουριστικές δραστηριότητες με τη χρήση τηλεπισκόπησης στην περιοχή των Καρπαθίων
Πρωτότυπος τίτλος: Study of the Impact of Climate Change on Tourism Activities Using Remote Sensing in the Carpathian Region
Συγγραφείς: Mykola DEPUTAT , Khrystyna TERLETSKA , Vasyl ZHUPNYK , Pavlo HORISHEVSKYI , Dmytro KASIYANCHUK
Δημοσιεύθηκε: Geographia Technica, Vol. 20, Issue 2, 2025, pp 15 to 30
Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου: [1]
Σκοπός της εργασίας
Η παρούσα μελέτη εξετάζει τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις τουριστικές δραστηριότητες της περιοχής των Ουκρανικών Καρπαθίων, με έμφαση στον χειμερινό τουρισμό. Οι συγγραφείς προσεγγίζουν το θέμα από τεχνική και ποσοτική σκοπιά, αξιοποιώντας εργαλεία τηλεπισκόπησης, γεωχωρικής ανάλυσης και στατιστικής επεξεργασίας δεδομένων, με σκοπό να αναδείξουν πώς οι μακροχρόνιες μεταβολές των κλιματικών παραμέτρων επηρεάζουν τη βιωσιμότητα του τουριστικού προϊόντος σε μια ορεινή και κλιματικά ευαίσθητη περιοχή. Βασικός στόχος της εργασίας είναι η ανάλυση της δυναμικής των κλιματικών αλλαγών και η εκτίμηση της επίδρασής τους στις τουριστικές δραστηριότητες, μέσω της συσχέτισης μεταβλητών όπως η μέση θερμοκρασία αέρα, η έκταση και η διάρκεια της χιονοκάλυψης και τα πρότυπα βροχόπτωσης. Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στον προσδιορισμό των τάσεων που επηρεάζουν άμεσα τον χειμερινό τουρισμό, καθώς και στη διερεύνηση των δυνατοτήτων προσαρμογής του τουριστικού τομέα στις νέες κλιματικές συνθήκες.
Περιοχή μελέτης
Η περιοχή μελέτης περιλαμβάνει το σύνολο των Ουκρανικών Καρπαθίων, καλύπτοντας διοικητικά τις περιφέρειες Λβιβ, Ιβάνο-Φρανκίβσκ, Ζακαρπάτσια και Τσερνίβτσι. Πρόκειται για μια εκτεταμένη ορεινή ζώνη περίπου 56.600 km², η οποία χαρακτηρίζεται από έντονο υψομετρικό ανάγλυφο, σημαντική βιοποικιλότητα και υψηλή συγκέντρωση τουριστικών υποδομών. Η περιοχή αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τουριστικούς πόλους της Ουκρανίας, με κύριες δραστηριότητες τον χειμερινό αθλητικό τουρισμό, την ορεινή αναψυχή, τον οικοτουρισμό και τον πεζοπορικό τουρισμό.
Μεθοδολογία
Η μεθοδολογία της μελέτης βασίζεται σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που συνδυάζει δεδομένα τηλεπισκόπησης, γεωχωρική ανάλυση μέσω Συστημάτων Γεωγραφικών Πληροφοριών (GIS) και στατιστική επεξεργασία μακροχρόνιων κλιματικών χρονοσειρών. Στόχος της μεθοδολογικής προσέγγισης είναι η ποσοτική αποτύπωση των κλιματικών μεταβολών στην περιοχή των Ουκρανικών Καρπαθίων και η συσχέτισή τους με παραμέτρους που επηρεάζουν άμεσα τη λειτουργία και τη βιωσιμότητα των τουριστικών δραστηριοτήτων, κυρίως του χειμερινού τουρισμού. Για την ανάλυση των κλιματικών παραμέτρων χρησιμοποιήθηκαν μακροχρόνια μετεωρολογικά δεδομένα που καλύπτουν την περίοδο από το 1980 έως το 2024. Τα δεδομένα αυτά περιλαμβάνουν τιμές μέσης εποχικής και ετήσιας θερμοκρασίας αέρα, καθώς και συνολικά ύψη βροχόπτωσης. Η επεξεργασία τους πραγματοποιήθηκε με τη χρήση στατιστικών μεθόδων ανάλυσης τάσεων, κυρίως μέσω γραμμικής παλινδρόμησης, προκειμένου να εντοπιστούν μακροχρόνιες μεταβολές και ρυθμοί αλλαγής των βασικών κλιματικών μεταβλητών.
Κεντρικό ρόλο στη μεθοδολογία κατέχει η χρήση δεδομένων τηλεπισκόπησης, τα οποία προέρχονται από δορυφορικές πλατφόρμες παρατήρησης της Γης. Οι συγγραφείς αξιοποίησαν δορυφορικές εικόνες για την παρακολούθηση της εποχικής και διαχρονικής μεταβολής της χιονοκάλυψης στην περιοχή μελέτης. Για τον σκοπό αυτό εφαρμόστηκε ο Δείκτης Κανονικοποιημένης Διαφοράς Χιονιού (Normalized Difference Snow Index – NDSI), ο οποίος επιτρέπει τη διάκριση των χιονοκαλυμμένων επιφανειών από άλλους τύπους κάλυψης γης, βασιζόμενος στη φασματική απόκριση του χιονιού στο ορατό και στο εγγύς υπέρυθρο φάσμα. Παράλληλα, αναλύθηκε η επιφανειακή λευκαύγεια, δηλαδή ο λόγος της ανακλώμενης προς την προσπίπτουσα ηλιακή ακτινοβολία, το οποίο αποτελεί κρίσιμο δείκτη για την εκτίμηση της παρουσίας και της ποιότητας της χιονοκάλυψης. Η μείωση της λευκαύγειας χρησιμοποιείται ως ένδειξη απώλειας χιονιού και αντικατάστασής του από πιο σκοτεινές επιφάνειες, όπως το έδαφος ή η βλάστηση. Όλα τα δεδομένα τηλεπισκόπησης ενσωματώθηκαν και αναλύθηκαν σε περιβάλλον GIS, επιτρέποντας τη χωρική ανάλυση και τη χαρτογράφηση των μεταβολών. Η ανάλυση ολοκληρώθηκε με τη χρήση πλατφορμών Cloud, όπως το Google Earth Engine, που διευκόλυναν τη διαχείριση μεγάλου όγκου δορυφορικών δεδομένων και την εξαγωγή στατιστικών δεικτών σε χωρικό και χρονικό επίπεδο. Η μεθοδολογία αυτή επέτρεψε τη συστηματική σύγκριση των κλιματικών μεταβολών με δείκτες που σχετίζονται άμεσα με τη διάρκεια και την αξιοπιστία της τουριστικής περιόδου.
Αποτελέσματα
Τα αποτελέσματα της μελέτης καταδεικνύουν σαφή και στατιστικά σημαντική μεταβολή των κλιματικών συνθηκών στην περιοχή των Ουκρανικών Καρπαθίων, με άμεσες επιπτώσεις στις τουριστικές δραστηριότητες. Η ανάλυση των θερμοκρασιακών χρονοσειρών έδειξε σταθερή αύξηση της μέσης θερμοκρασίας αέρα σε όλες τις εποχές του έτους. Η μεγαλύτερη άνοδος παρατηρείται κατά τη θερινή και τη χειμερινή περίοδο, γεγονός που επηρεάζει τόσο τη θερμική άνεση όσο και τη διατήρηση της χιονοκάλυψης στις ορεινές ζώνες. Ιδιαίτερα σημαντικά είναι τα ευρήματα που αφορούν τη χιονοκάλυψη. Η ανάλυση των δορυφορικών δεδομένων μέσω του δείκτη NDSI αποκάλυψε σταδιακή μείωση της χιονοκαλυμμένης έκτασης, με μέσο ρυθμό μείωσης περίπου 0,21% ανά έτος. Παράλληλα, καταγράφηκε μείωση στο μέσο πάχος του χιονιού της τάξης των 4,4 mm ετησίως. Οι μεταβολές αυτές επιβεβαιώνονται και από την ανάλυση του αλμπέντο, το οποίο παρουσιάζει πτωτική τάση, υποδηλώνοντας απώλεια χιονιού και μεταβολή των επιφανειακών χαρακτηριστικών. Οι αλλαγές αυτές έχουν άμεσο αντίκτυπο στη διάρκεια και την αξιοπιστία της χειμερινής τουριστικής περιόδου. Η μείωση της φυσικής χιονόστρωσης οδηγεί σε συρρίκνωση της περιόδου κατά την οποία οι συνθήκες είναι κατάλληλες για χιονοδρομικές δραστηριότητες, αυξάνοντας την εξάρτηση των τουριστικών υποδομών από τεχνητές μεθόδους παραγωγής χιονιού. Το γεγονός αυτό συνεπάγεται αυξημένο ενεργειακό και οικονομικό κόστος, καθώς και περιβαλλοντικές πιέσεις. Παρά τις αρνητικές επιπτώσεις στον χειμερινό τουρισμό, τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι η αύξηση της θερμοκρασίας μπορεί να δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες για την ανάπτυξη του θερινού και φθινοπωρινού τουρισμού. Η μεγαλύτερη διάρκεια ήπιων θερμοκρασιών ενισχύει δραστηριότητες όπως η πεζοπορία, ο οικοτουρισμός και οι υπαίθριες μορφές αναψυχής, γεγονός που μπορεί να συμβάλει στη μείωση της εποχικότητας του τουρισμού στην περιοχή.
Η επεξεργασία και ανάλυση των δορυφορικών δεδομένων πραγματοποιήθηκε μέσω της πλατφόρμας Google Earth Engine (GEE), η οποία επιτρέπει την αποδοτική διαχείριση και ανάλυση μεγάλου όγκου γεωχωρικών δεδομένων. Ο αναπτυγμένος κώδικας υλοποιεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση ανάλυσης δορυφορικών εικόνων, με στόχο την ταξινόμηση της κάλυψης γης στην περιοχή μελέτης. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιήθηκαν πολυφασματικά δεδομένα Sentinel-2, θερμοκρασιακά δεδομένα MODIS, καθώς και το ψηφιακό μοντέλο υψομέτρου SRTM, τα οποία αξιοποιήθηκαν τόσο για την εκτίμηση της χιονοκάλυψης όσο και για την ενσωμάτωση υψομετρικών παραμέτρων. Η ταξινόμηση της επιφάνειας πραγματοποιήθηκε με τη χρήση του αλγορίθμου Random Forest, ο οποίος επιλέχθηκε λόγω της υψηλής ακρίβειας και της ικανότητάς του να λαμβάνει υπόψη πολλαπλά φασματικά και γεωφυσικά χαρακτηριστικά της επιφάνειας.
Συμπεράσματα
Στα συμπεράσματα της μελέτης τονίζεται ότι η κλιματική αλλαγή αποτελεί κρίσιμο παράγοντα κινδύνου για τον παραδοσιακό χειμερινό τουρισμό των Καρπαθίων, ωστόσο ταυτόχρονα δημιουργεί νέες προοπτικές για την ενίσχυση του θερινού και μεταβατικού τουρισμού. Οι συγγραφείς υπογραμμίζουν την ανάγκη υιοθέτησης στρατηγικών προσαρμογής, όπως η χρήση τεχνητής χιονόπτωσης όπου είναι περιβαλλοντικά βιώσιμη, η διαφοροποίηση του τουριστικού προϊόντος και η ενσωμάτωση κλιματικών δεδομένων στον μακροπρόθεσμο τουριστικό σχεδιασμό. Συνολικά, η μελέτη αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο της τηλεπισκόπησης και της γεωχωρικής ανάλυσης στην κατανόηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και στη διαμόρφωση βιώσιμων πολιτικών τουριστικής ανάπτυξης.
