Μεροληψία σε Παρελθόντα Τοπία: Απορρίμματα σε εγκαταλελειμμένες σοβιετικές πυρηνικές βάσεις του Ψυχρού Πολέμου στην Πολωνία

Από RemoteSensing Wiki

---

Αναθεώρηση της 00:03, 22 Φεβρουαρίου 2026

Πρωτότυπος τίτλος: Past Landscapes of Bias: Refuse at Abandoned Cold War Soviet Nuclear Bases in Poland

Συγγραφέας: Grzegorz Kiarszys

Ημ/νια δημοσίευσης: 12 Σεπτεμβρίου 2025

Σύνδεσμος πρωτότυπου κειμένου: https://www.cambridge.org/core/journals/european-journal-of-archaeology/article/past-landscapes-of-bias-refuse-at-abandoned-cold-war-soviet-nuclear-bases-in-poland/DFD44896EDAD76FACACC0048F1FA1E71

Εισαγωγή

---

Ένα σημαντικό πεδίο έρευνας στο οποίο εισχωρεί η επιστήμη της τηλεπισκόπησης είναι αυτό της αρχαιολογίας των σύγχρονων συγκρούσεων η οποία εξετάζει τις πολεμικές συγκρούσεις που έχουν διεξαχθεί σε διεθνές και εθνικό επίπεδο με τη μορφή ή όχι ένοπλης σύγκρουσης. Το παρόν άρθρο υιοθετεί ως περιοχές μελέτης τρεις εγκαταλελειμμένες σοβιετικές τακτικές πυρηνικές βάσεις στα βορειοδυτικά της Πολωνίας. Μέσω της εξέτασης απορριμμάτων της περιοχής επανεξετάζονται οι δηλώσεις στην Συμφωνία της Βαρσοβίας, καθώς παρουσιάζονται σοβαρές αντιφάσεις.

Αντικείμενο έρευνας

---

Η αξιολόγηση της μονοδιάστατης χρήσης αρχαιολογικών και τεχνολογικών μεθόδων (remote sensing) και η προβληματική του survivorship bias, μέσα από τη διερεύνση των απορριμμάτων (refuse dumps) στις τρεις εγκαταλελειμμένες σοβιετικές πυρηνικές βάσεις. Οι συγκρούσεις της επιτοπίας έρευνας με τα ιστορικά αρχεία αναδεικνύουν τις συνέπειες της ελλειπούς έρευνας και κριτικής.

Μεθοδολογία

δορυφορικές εικόνες, αεροφωτογραφίες

εδαφικές σαρώσεις με λέιζερ (ALS και TLS)

φωτογραφίες από μη επανδρωμένα αεροσκάφη (UAV)

μοντελοποίηση δομών από κίνηση (SfM)

ιστορικές αεροφωτογραφίες

επιτόπια έρευνα

Τι είναι το survivor bias;

Η ιδέα του λογικού σφάλματος επιβίωσης, δηλαδή η τάση να επικεντρωνόμαστε μόνο στα άτομα ή τα αντικείμενα που «επιβίωσαν» από μια διαδικασία επιλογής, αγνοώντας εκείνα που απέτυχαν, οδηγεί σε εσφαλμένα ή υπεραισιόδοξα συμπεράσματα. Το επιχείρημα αυτό εγκολπώθηκε στην μοντέρνα επιστημονική σκέψη χάρις τον μαθηματικό Abraham Wald. Περιοχή μελέτης To 1967 ξεκίνησε η κατασκευή τριων τακτικών πυρηνικών βάσεων στην Πολωνία, με το όνομα «Object», ολοκληρώθηκαν το 1969 και καταστράφηκαν το 1990 ολοσχερώς με εντολή των πολωνικών δυνάμεων μετά την αποχώρησή του Σοβιετικού Στρατού. Σύμφωνα με την Πολωνοσοβιετική συμφωνία σκοπός των βάσεων ήταν η μακροπρόθεσμη αποθήκευση πυρηνικών προς χρήση των πολωνικών μονάδων πυραύλων και στρατιωτικής αεροπορίας. Η προσβασιμότητα και η εποπτεία των βάσεων ήταν προνόμιο των Σοβιετικών δυνάμεων. Τα αρχεία που αφορούν λεπτομερείς πληροφορίες για τις εγκαταστάσεις είναι κατεστραμμένα. Η αιτία της επιλεκτικής κατάργησης κάποιων πηγών δεν είναι σαφής καθώς ορισμένες από τις διασώζουσες είναι υψίστης σημασίας.

Χωροταξική διάταξη και σχεδίαση των βάσεων

Οι δορυφορικές εικόνες της CIA ανέδειξαν τις αλλαγές στο τοπίο, ενώ τα δεδομένα ALS διευκόλυνα την χαρτογράφηση των κρυφών εγκαταστάσεων (πχ χαρακώματα, αμυντικές θέσεις). Από την άλλη, οι επίγειες σαρώσεις με λέιζερ των αποθηκών ανέδειξαν την μηχανική τους και οι ιστορικές αεροφωτογραφίες αποτυπώνουν τη σταδιακή διάβρωση των κτιρίων, από το 1995 και ύστερα. Η μοντελοποίηση SfM από εικόνες UAV κατέγραψε λεπτομερέστερα χαρακτηριστικά, όπως τσιμεντένια οχυρά και οχυρώσεις πεδίου. Τέλος, μέσα ποιοτικής έρευνας συνεντεύξεων από Πολωνούς στρατιωτικούς που υπηρέτησαν στις πυρηνικές βάσεις ερμηνεύτηκε το λειτουργκό σκέλος το κατασκευών.

Τα αποτελέσματα της τηλεπισκοπικής ανάλυσης για τη χωροταξική διάταξη :

1) περιορισμένη ζώνη πυρηνικών κεφαλών

2) ζώνη στρατώνων (αταλύματα των αξιωματικών και των στρατιωτών, αποθήκες, τραπεζαρία, κινηματογράφο, ιατρείο και βοηθητικές εγκαταστάσεις)

3) χώροι στάθμευσης φορτηγών μεταφοράς πυρηνικών κεφαλών

Τα παράγωγα της ALS ανέδειξαν και τεκμηρίωσαν τις εργασίες οχύρωσης περιμετρικά των βάσεων, ακόμη και διαβρωμένα μονοπάτια περιπολίας. Από την άλλη πλευρά, η στρατιωτική εμπειρογνωμοσύνη διευκόλυνε την ερμηνεία των σωζόμενων συστημάτων οχύρωσης πεδίου, διασαφηνίζοντας τις στρατηγικές προστασίας των τοποθεσιών από πιθανές επιθέσεις ή μη εξουσιοδοτημένη παρακολούθηση. Το περίπλοκο δίκτυο περιφράξεων, πυλών, χωματόδρομων και κρυφών καταφυγίων φανερώνει τις διαδικασίες έκτακτης εκκένωσης πυρηνικών κεφαλών.

Το λογικό σφάλμα επιβίωσης και οι αρχαιολογικές καταγραφές Η μεροληψία επιβίωσης συνεπάγεται την εξαγωγή άκριτων και επαγωγικών συμπερασμάτων από ελλιπή σύνολα δεδομένων, χωρίς να αναγνωρίζονται τα εγγενή τους ελαττώματα. Συχνά η αφθονία των δεδομένων από μεθόδους τηλεπισκόπησης ενισχύει την μεροληψία και την έλλειψη κριτική σε αρχαιολογικές μελέτες δημιουργώντας την ψευδαίσθηση κορεσμού πληροφοριών. Η κριτική ανάλυση απέναντι στα διασωζόμενα αρχεία, στην αξιολόγηση των ιστορικών εγγράφων και ευρημάτων καθώς και η πολυεπίπεδη ερμηνεία των γεγονότων, με σκοπό την αποφυγή μονόπλευρης προοπτικής, είναι ζωτικής σημασίας.

Επιτόπια έρευνα στις βάσεις

---

Στόχος της έρευνας ήταν η εξέταση των χωματερών κοντά στις 3 βάσιεις, οι οποίες είχαν ανιχνευθεί με δορυφορικές εικόνες ALS.Εντοπίστηκαν, αρχικά, πολυάριθμες χωματερές εκτός των τριών βάσεων στρά και ασυμβίβαστα αντικείμενα με το πλαίσιο όπως παιδικές μπότες και ρούχα, θραύσματα πλαστικών παιχνιδιών, γυναικεία παπούτσια και γυναικεία ρούχα.

Αρχειακή σύγκρουση και νέα στοιχεία

---

Άνοιξε νέος κύκλος ερωτημάτων γύρω από τις συνθήκες διαβίωσης στο ελεγχόμενο στρατιωτικό περιβάλλον, καθώς τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα του Ψυχρού Πολέμου δεν κάνουν καμία τέτοια αναφορά. Αντιθέτως, η επίσημη πολιτική για λόγους αντικατασκοπεία ορίζει οι οικογένειες και τα παιδιά να ζουν μακριά από τις πυρηνικές βάσεις. Σε στρατιωτικό φόρουμ βετεράνων του πρώην Σοβιετικού Στρατού, μόνιμων κατοίκων των βάσεων, βρέθηκε φωτογραφικό υλικό με παιδιά σε εθνικές εορτές που επαληθεύει τα παραπάνω ευρήματα καθώς και εκτενής περιγραφή της καθημερινής ζωής. Επανερμηνεία του κοινωνικού μικροκόσμου των σοβιετικών πυρηνικών βάσεων Το υλικό της επιτόπιας έρευνας δείχνει ότι οι τοποθεσίες αυτές δεν αποτελούσαν ενκλάβεια και περίκλειστα εδάφη για το επιλεγμένο στρατιωτικό προσωπικό αλλά κοινωνικούς μικρόκοσμους όπου διαχωριζόταν ο εργασιακός και οικογενειακός χώρος. Υπήρχαν κατοικίες για αξιωματικούς, στρατιώτες και τις οικογένειές τους, χώροι για τις οικογενειακές δραστηριότητες (παιδικά παιχνίδια, σχολεία), κήποι και φυτεύσεις γύρω από κατοικίες. Συνεπώς η επιτόπια έρευνα επέτρεψε μια τεκμηριωμένη ανάλυση γύρω από τις αλλαγές χρήσης του χώρου, κάτι το οποίο δεν ήταν εφικτό με τεχνικές τηλεπισκόπησης.

Συμπεράσματα

---

Το άρθρο τονίζει οτι τα υλικά ευρήματα είναι κρίσιμα σε συνδυασμό με τις πηγές για να κατανοηθεί πλήρως το πρόσφατο παρελθόν. Συνεπώς, στην έρευνα είναι αναγκαία η επανερμηνεία των δεδομένων και όχι η αποκλειστική χρήση των μεγάλων δεδομεών και των σύγχρονων τεχνικών παρακολούθησης .