Ευαισθησία στην Ξηρασία του Castanea sativa: Μελέτη της Καλοκαιρινής Ξηρασίας του 2003 στις Νότιες Άλπεις

Από RemoteSensing Wiki

Αναθεώρηση της 16:52, 7 Φεβρουαρίου 2026

Drought Sensitivity of Castanea sativa: Case Study of Summer 2003 in the Southern Alps

M. Conedera, F. Barthold, D. Torriani, G.B. Pezzatti

Πηγή: [1]

Λέξεις κλειδιά : Περιοχή καστανιάς, Ακραία καιρικά φαινόμενα, Καλοκαιρινή ξηρασία, Κλιματική αλλαγή

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Οι μετα-καλλιεργητικές δυναμικές των εγκαταλειμμένων δασών καστανιάς και οι ασθένειες, όπως η ασθένεια της καστανιάς και η ασθένεια του μελανιού, έχουν αναγνωριστεί ως κύριοι παράγοντες της φυσικής αποχώρησης της καστανιάς. Η κλιματική θέρμανση που προκαλεί ξηρασία ενδέχεται να αλληλεπιδρά με αυτές τις δυναμικές και να επιταχύνει την εξαφάνιση της καστανιάς από περιοχές που παλαιότερα καλλιεργούνταν. Το καλοκαίρι του 2003 ήταν το θερμότερο στην ιστορία της Ελβετίας. Ορισμένα δάση καστανιάς υπέστησαν ζημιές λόγω ενός συνδυασμού της θερμότητας και ενός σημαντικού ελλείμματος βροχοπτώσεων στις Νότιες Άλπεις. Μεταξύ Αυγούστου και Οκτωβρίου 2003, οι περιοχές αυτές χαρτογραφήθηκαν και εξετάστηκαν για πιθανές συσχετίσεις με τις γεωμορφολογικές συνθήκες. Όπως αναμενόταν, η ξηρασία και η θερμότητα, ειδικά σε δάση που επηρεάστηκαν με επιφανειακά εδάφη και στις άκρες των δασών, φάνηκαν να είναι ακόμη πιο σημαντικές λόγω της έκθεσης. Παρά την περιορισμένη ζημιά που υπήρξε, το καλοκαίρι του 2003 έδειξε ότι η Castanea sativa δεν διαθέτει έναν αποτελεσματικό μηχανισμό για να προστατευθεί από την υπερβολική διαπνοή σε ακραία και ξηρά περιβάλλοντα. Αυτό μπορεί να εγείρει νέα ερωτήματα σχετικά με την οικολογική πλαστικότητα της καστανιάς με την προοπτική της κλιματικής αλλαγής.

1. Υλικά και Μέθοδοι Με το τέλος του Ιουλίου 2003, τα δέντρα καστανιάς που υπέστησαν στρες λόγω ξηρασίας παρουσίασαν συμπτώματα με καφέ χρώμα στα φύλλα, δίνοντας στο στέμμα μια κυρίαρχη καφετιά απόχρωση. Από τις 8 Αυγούστου έως τις 6 Οκτωβρίου 2003, όλα τα δάση καστανιάς στην περιοχή μελέτης που παρουσίαζαν συμπτώματα μαρασμού εντοπίστηκαν από την αντίθετη πλευρά της κοιλάδας με τη βοήθεια κιάλια και χαρτογραφήθηκαν. Το ποσοστό των μαραμένων δέντρων εκτιμήθηκε σε κλάσεις του 5%. Συνεχόμενα δάση ή ομάδες δέντρων που παρουσίαζαν παρόμοιο βαθμό μαρασμένων φύλλων ομαδοποιήθηκαν σε ομογενείς περιοχές μαρασμένων κλαδιών και τα αντίστοιχα πολύγωνα ψηφιοποιήθηκαν σε GIS. Τα αναφοράς πολύγωνα των φαινομενικά υγιών (μη μαραμένων) δέντρων καστανιάς δημιουργήθηκαν με GIS, αποτελούμενα από κυκλικές περιοχές που κατανεμήθηκαν τυχαία και είχαν μέγεθος ίσο με το μέσο πολύγωνο των παρατηρηθέντων μαραμένων περιοχών. Όλα τα πολύγωνα μαραμένων και μη μαραμένων κατατάχθηκαν σύμφωνα με τα εξής χαρακτηριστικά: Ποσοστό μαραμένων δέντρων (έρευνα στο πεδίο), Κλίση Εδάφους, Άκρες Δασών και Βράχοι (από τον τοπογραφικό χάρτη 1:25’000). Δημιουργήθηκε ένα πλέγμα 50 x 50 μέτρων τετραγώνων για κάθε θεωρούμενο πολύγωνο και προστέθηκαν οι πληροφορίες σχετικά με το Υψόμετρο, την Κλίση και την Κατεύθυνση για κάθε σημείο σύμφωνα με το Ψηφιακό Μοντέλο Υψομέτρου (Swisstopo DHM25). Ο πίνακας 2 δείχνει τις κατηγορίες που χρησιμοποιήθηκαν για τον καθορισμό των μεταβλητών για κάθε μεταβλητή που εξετάστηκε. Η μοντελοποίηση έγινε με τη χρήση της στατιστικής διαδικασίας Systat 10, με την επιλογή "backwards stepwise" και βασίστηκε σε 1000 τυχαία επιλεγμένα σημεία του πλέγματος και για τα δύο πολύγωνα των μαραμένων και των υγιών δέντρων (Barthold et al., 2004).

Εικόνα 1. Περιοχή μελέτης

2. Αποτελέσματα Συνολικά, χαρτογραφήθηκαν 715,98 ha δασών καστανιάς, όπου τουλάχιστον το 5% των δέντρων παρουσίασαν μαρασμό, που αντιστοιχεί στο 6,03% της περιοχής μελέτης. Μόνο 10,24 ha (0,09%) κατατάχθηκαν ως πλήρως μαραμένα, δηλαδή όλα τα δέντρα παρουσίαζαν συμπτώματα μαρασμού. Οι πιο επηρεασμένες περιοχές ήταν οι Ανατολικές και Δυτικές όψεις, ενώ τα χαμηλά υψόμετρα (<500) παρουσίασαν μεγαλύτερη επίπτωση. Η παρουσία βράχων, ανυψώσεων ή άκρων δασών αύξησε τη συχνότητα των δέντρων με ζημιές.

Εικόνα 2. Συσσωρευμένες βροχοπτώσεις στον μετεωρολογικό σταθμό του Λοκάρνο-Μόντι το 2003 και μέσες τιμές για την περίοδο 1981-2008 (πηγή: MeteoSwiss)

Εικόνα 3. Μέσες ημερήσιες θερμοκρασίες στον μετεωρολογικό σταθμό του Locarno-Monti το 2003 και μέσες τιμές της περιόδου 1981–2008

3. Συζήτηση

Ο συνδυασμός της ξηρασίας και των ακραία υψηλών θερμοκρασιών προκαλεί έναν σοβαρό παράγοντα στρες για τη βλάστηση, που μπορεί να οδηγήσει σε ανεπανόρθωτες βλάβες των ιστών (Wang et al., 2003). Οι επιπτώσεις του καλοκαιριού του 2003 στις Νότιες Άλπεις της Ελβετίας έδειξαν ότι η καστανιά είναι ευαίσθητη στην έλλειψη νερού. Παρόμοια ευρήματα είχαν αναφερθεί και το 1949 σχετικά με τον μαρασμό των ενήλικων δέντρων καστανιάς κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού ξηρασίας στη Γαλλική Βρετάνη, όπου επηρεάστηκαν κυρίως τα δέντρα που βρίσκονταν στις άκρες των δασών. Αυτό δείχνει ότι η καστανιά στον ορεινό νότιο κλίμα της Ελβετίας μπορεί να έχει ήδη επιλεγεί από προηγούμενες, μικρότερες ξηρασίες. Αν και η αντοχή της καστανιάς στη ξηρασία μπορεί να διαφέρει ανάλογα με την προέλευση των δέντρων, προτείνουμε την υπόθεση ότι η Castanea sativa δεν διαθέτει έναν αποτελεσματικό μηχανισμό για να προστατευτεί από την υπερβολική διαπνοή σε περίπτωση ακραίας θερμότητας και ξηρασίας. Αυτό εγείρει νέα ερωτήματα σχετικά με την οικολογική πλαστικότητα της καστανιάς ενόψει της κλιματικής αλλαγής. Επιπλέον, τα στρεσαρισμένα και μαραμένα δέντρα καστανιάς είναι πιο επιρρεπή σε προσβολές από παθογόνα όπως οι Cryphonectria parasitica ή Phytophthora spp., τα οποία μειώνουν τη ζωτικότητα των δέντρων και την ανταγωνιστικότητά τους (Turchetti et al., 2003; Prospero et al., 2006). Η αναμενόμενη αύξηση των ακραίων καιρικών φαινομένων, και ειδικά των θερμών καλοκαιρινών περιόδων, μπορεί να αποτελέσει σοβαρή απειλή για τα δάση καστανιάς στην Ευρώπη.